Relacja z premiery filmu "Scynanie kani"

 22 listopada 2019 r.  w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach odbyła się premiera filmu dokumentalnego pt. Scynanié kani w reżyserii Andrzeja Dudzińskiego. Pomysłodawcą i producentem filmu jest Muzeum Kaszubskie w Kartuzach. Film opowiada o starodawnym zwyczaju ścinania kani, znanym na Kaszubach od wielu wieków, choć później nie kultywowanym.  Pierwsze próby odtwarzania go „na nowo”, nastąpiły  w Strzelnie w 1898 roku. Do współpracy przy jego realizacji zaproszono wiele instytucji i osób związanych z Kaszubami. Wystąpili w nim badacze, regionaliści i sami artyści. 

Wśród gości przybyłych na premierę była Pani Danuta Rek, Radna Sejmiku Województwa Pomorskiego, Sylwia Biankowska, Zastępca Burmistrza Kartuz, Dariusz Las, Kierownik Wydziału Promocji i Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi,  Aleksandra Pitra-Kox, Piotr Schmandt z Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, Franciszek Szczęsny, a także Andrzej Busler  wieloletni prezes gdyńskiego ZKP. Po projekcji filmu nastąpiła krótka rozmowa z reżyserem.

 

Kania jako ptak drapieżny symbolizowała w wierzeniach ludowych zło oraz nieurodzaj, dlatego też aby zapobiec suszy podczas nadchodzącego sezonu letniego, dokonywano obrzędowego ścięcia ptaka.

Według jednej z legend  w dawnych czasach kaszubską ziemię dotknęła szczególnie silna susza, powodując wyparowanie jezior i rzek. Wówczas, Stwórca litując nad umierającym z pragnienia ptactwem zalecił kopać studnie. Kiedy wszystkie ptaki zabrały się do pracy, jedna tylko kania w obawie o zabrudzenie nóg odmówiła pomocy. Za ten czyn spotkała ją zasłużona kara. Od tego czasu, kania ma prawo pić krople wody wyłącznie ze szczelin kamieni. Na północnych Kaszubach twierdzono, że ukarany ptak do dziś może pić wodę, ale tylko słoną – z morza.

Piotr Schmandt opowiada w filmie, że kania była kiedyś kobietą. Przeobrażenie jej w pierzaste stworzenie nastąpiło w czasach kiedy Jezus ze św. Piotrem wędrowali po świecie. Strudzeni długą drogą i skwarem, wstąpili do pewnej białki by zaspokoić pragnienie orzeźwiającą wodą. Niestety, nieżyczliwa kobieta odmówiła świętym pielgrzymom nawet łyka wody ze swojej studni. Odtąd, zmieniona w kanię, cierpi z powodu niekończącego się pragnienia. 

Od lat 70. XX wieku ścinanie kani coraz częściej pojawiało się w uroczystościach sobótkowych na Kaszubach środkowych i południowych.  W 1978 roku widowisko to odbyło się w Paszku, skąd dwa lata później przeniesiono je do Chmielna, gdzie odbywa się do dziś. W tamtych czasach jednak nie wszystko było tak oczywiste, jak obecnie. ówczesna władza ludowa chciała mieć kontrolę nad wszystkim. Także nad odprawianiem ludowych obrzędów.

W 2016 r. Muzeum w Kartuzach we współpracy z Zespołem Szkół w Kiełpinie  zorganizowało rekonstrukcję  obrzędu ścinania kani.  W kolejnych latach Irena Brzeska stworzyła  spektakl Kania – drewniany ptak, którego inspiracją stał się ten stary zwyczaj.   Stąd film przedstawia szerokie spectrum działań mieszkańców Kaszub w pielęgnowaniu tej długiej tradycji. Ścinanie kani obecnie  przebiega  w żartobliwym nastroju, ale nie brakuje  w nim  także elementów poważniejszych. Pod przykrywką oskarżania kukły - ptaka, na wierzch wychodzą bolączki czy też  grzechy mieszkańców danej miejscowości.

 Nie ma uniwersalnego scenariusza widowiska. Nawet te, odtwarzane co roku w tej samej miejscowości, nigdy się nie powtarzają. Etymologia zwyczaju, a właściwie legendy z nim związane potrafią różnić się od siebie i to zaskakująco.

Film  ma  głęboki walor edukacyjny i wychowawczy. Jak większość zwyczajów i obrzędów, tak i Ścinanie kani może służyć utrwalaniu tożsamości regionalnej, głębszemu utożsamianiu się ze swoją małą ojczyzną, nie tylko wśród młodzieży, ale także wśród dorosłych członków społeczności.

Film uzyskał wsparcie finansowe Wójta Gminy Przodkowo. Patronem medialnym wydarzenia był Magazyn Kaszuby i Kartuzy.info.

Dzieło Andrzeja Dudzińskiego, zostało  umieszczone w sieci

https://www.youtube.com/watch?v=vgffJ4QxrzE

 

W tym dniu nastąpiło także uroczyste wręczenie certyfikatów uczestnikom kursu pn. Tańcowała igła z nitką. Prowadzącą kurs była Alicja Serkowska, obecna wiceprezes Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Projekt otrzymał dofinansowanie Gminy Kartuzy.

 

***

Andrzej Dudziński, reżyser, scenarzysta, pisarz, dziennikarz, absolwent Pedagogiki Opiekuńczo-Wychowawczej Uniwersytetu Gdańskiego. W 1988 roku rozpoczął współpracę z Wytwórnią Filmów Dokumentalnych w Warszawie, w której jako scenarzysta i asystent reżysera zrealizował 3 filmy dokumentalne, w tym 2 o Gdańsku - „Miasto niegdyś nasze” (1988) i „Dzwony św.  Katarzyny” (1989). W 1990 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował mediach polskojęzycznych w Chicago. W 1997 roku pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego „Kuriera Codziennego”, w 1998 roku redaktora naczelnego „Dziennika Chicagowskiego”, a w latach 2004-2005 redaktora naczelnego Tygodnika ALFA. W latach 1997-2004 był producentem jedynego wówczas codziennego polskojęzycznego programu radiowego dla dzieci „Happy Moments” w rozgłośni WCEV, nadającej na fali 1450 AM, a także redaktorem news-roomu segmentu „Voice of Polonia” w tejże rozgłośni.

Po powrocie do Polski na stałe w 2005 roku zamieszkał na Kaszubach i kontynuował pracę filmową. Powstały jego kolejne dokumenty, w tym o tematyce kaszubskiej, m.in: „Ostańce próśb i nadziei” – 2011, „Historia rzeźby na Kaszubach - 2012, „Czar dawnych Kaszub” - 2013, cykl filmów o artystach ludowych „Twórcy Ziemi Kaszubskiej” - 2013/2014, „Księga Aniołów Józefa Chełmowskiego” - 2014, a także, „Pamiętnik kaszubskiego Fausta” - 2017 i „Okruchy pamięci, czyli co się stało z naszymi sąsiadami?” - 2018.

W latach 2000-2011 był scenarzystą serialu TVP 1 „Klan”. Jest autorem ok. 200 wyemitowanych odcinków. Uczestniczył także w realizacji serialu „Ameryka marzeń” - Polsat 2017, gdzie m.in. był autorem scenariuszy połowy odcinków pierwszego sezonu.

Andrzej Dudziński jest ponadto autorem 14 książek opublikowanych w Polsce i w USA, w tym powieści - m.in: „Dom przy Alien Avenue” (1998, 2002, 2009),  „Jamestown Nowa Polska” (2011), „Manuskrypt Jana Żeglarza” (2013), „Zmierzch bohaterów” (2015) i zbiorów reportaży, m.in: „Na krawędzi” (1996), „Pod obcym niebem” (1997), „Maskarada” (2010), „Sekrety gdańskich zaułków” (2011).

W 1997 roku otrzymał główną nagrodę - Grand Prix w Międzynarodowym Konkursie Dziennikarskim z okazji 1000-lecia Gdańska „Europy Gdański Kalendarz”. W 2003 roku został uhonorowany nagrodą Gubernatora Stanu Illinois za całokształt osiągnięć z okazji jubileuszu 25-lecia pracy twórczej. W 2019 r. otrzymał wyróżnienie  Burmistrza Kartuz „Kartëskô Skra”.

 

fot. R. Mielewczyk

 



Spotkanie autorskie z Mateuszem Chlebbą autorem książki "Pszczoła to dar Boży"

 

Zapraszamy na promocję książki Mateusza Klebby "Pszczoła to dar Boży", która odbędzie się 27 listopada o godz.17.00 w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach (drugi budynek) przy ulicy Kościerskiej 1.

"Scynanié kani" - zaproszenie na premierę filmu

Relacja z wernisażu wystawy "Wiatr od Morza" oraz inauguracji budynku muzealnego

 

Wczoraj (25 października) w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach miała miejsce uroczysta inauguracja budynku muzealnego tzw. gospodarczego. Odbył się tam także wernisaż wystawy "Wiatr od Morza", inspirowanej powieścią Stefana Żeromskiego.

 

Do projektu, nad którym patronat honorowy objął marszałek województwa pomorskiego Mieczysław Struk, zostali zaproszeni pomorscy artyści – zarówno uznani, jak i młodzi twórcy, którzy dopiero rozpoczynający swoją malarską karierę: Janusz Akermann, Kiejstut Bereźnicki, Beata Ewa Białecka, Józef Czerniawski, Henryk Cześnik, Zbigniew Gorlak, Kazimierz Kalkowski, Jacek Kornacki, Marek Model, Anna Orbaczewska-Niedzielska, Anna Reinert-Faleńczyk, Joanna Rusinek, Ewa Skaper, Maciej Świeszewski, Andrzej Umiastowski, Mariusz Waras, Sławomir Witkowski, Krzysztof Wróblewski, Anna Wypych-Klimkowska, Marcin Zawicki. Spotkanie uświetniły skrzypaczki, uczennice Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Feliksa Nowowiejskiego w Gdańsku - Antonina Łukaszczyk i Michalina Stolc.

 

Obraz Jacka Kornackiego Fryderyk II na Pomorzu z cyklu "Biblioteka" Zbiory - Znaki - Symbole - Systemy(16 modułów) powstał na podstawie opowiadania Żeromskiego, które znakomicie zaprezentował wieloletni aktor Teatru Miejskiego w Gdyni - Zbigniew Jankowski.

 

- Wystawa związana jest z setną rocznicą odzyskania przez Polskę niepodległości i pięknie koresponduje z obchodzoną w przyszłym roku rocznicą powrotu Pomorza do Polski - podkreślała Barbara Kąkol, dyrektor Muzeum Kaszubskiego. - To pięknie współgra z otwarciem nowej części wystawienniczej. Niepodległość nie tylko wykuwała się na polu walki, ale przyczynili się do niej także ludzie kultury.

 

Na wernisażu Wiatr od morza były także miłe niespodzianki. Anna Prill przekazała przepiękne rękodzieło - złotnicę kaszubską

 

Wystawę poprzedziło uroczyste otwarcie nowej przestrzeni wystawienniczej, którą poświęcił ks. dr Ryszard Różycki.

 

Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach zrealizowało inwestycję pn. Zmiana sposobu użytkowania budynku gospodarczego na cele ekspozycji. Otoczenie placówki zyskało także kanalizację deszczową.

 

W związku z planowanym przeznaczeniem pomieszczeń poddasza na cele sal ekspozycyjnych, wykonane zostały następujące prace: budowa schodów drewnianych, zakup windy dla osób niepełnosprawnych, budowa WC przystosowanego dla osób niepełnosprawnych, wymiana okien i drzwi, zamontowanie wywiewek wentylacyjnych, zainstalowanie nowej sieci CO, wymiana instalacji elektrycznej, wymiana posadzki na parterze (gres), na poddaszu (podłoga drewniana z desek 32 mm) oraz w sanitariacie (gres).

 

Ponadto wykonano izolację termiczną ścian szczytowych od wewnątrz, jak również izolację termiczną poddasza poprzez wykonanie warstw (od strony zewnętrznej): dachówki ceramicznej, folii dachowej paroprzepuszczalnej, desek, pustki powietrznej, wełny mineralnej, folii paroszczelnej, płyty gips-karton.

 

Oprócz tego przeprowadzono wzmocnienie stropu pomiędzy parterem a poddaszem, w elewacji budynku zmieniono okna i drzwi, zamontowano dodatkowe okna dachowe (po dwa w każdej połaci dachu), wymieniono dachówkę ceramiczną na nową (identyczną), rozebrano stary komin i wybudowano nowy spalinowy z przesunięciem w kierunku okapu dachu, zamontowano też podnośnik osobowy przeznaczony dla osób niepełnosprawnych.

 

W budynku pojawiła się nowa drewniana klatka schodowa. W części poddasza zaadaptowano pomieszczenie na WC dostosowane dla osób niepełnosprawnych. W tym celu pozostawiono przestrzeń o średnicy 150 cm jako wolną od zagospodarowania, umożliwiającą poruszanie się wózkiem. Przeprowadzono montaż systemu antywłamaniowego.

 

Etap I inwestycji pochłonął kwotę 246 tys. zł. Przeprowadzenie etapu II kosztowało nieco ponad 339 tys. zł (dofinansowanie z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego w wysokości 43 tys. zł).

 

Kanalizacja deszczowa powstała dzięki Starostwu Powiatowemu w Kartuzach.

 

W Muzeum w Kartuzach będzie można podziwiać wspaniałe prace malarskie znanych i uznanych artystów do 26 listopada. Zapraszamy!

 

 

 


fot. Ryszard Mielewczyk

 

Zaproszenie na wernisaż wystawy fotografii Ryszarda Mielewczyka "Jesień się zaczyna"

 

Aktualności

02 styczeń 2020
Plakat oraz karta uczestnika (pobierz)  
27 grudzień 2019
W sobotę 14 grudnia w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach odbył się koncert „Czësto nowé kaszëbsczé spiéwë swiatowé” w wykonaniu Kaszubskiego Duo Artystycznego „We Dwa Kònie”. Kaszubskie Duo tworzą absolwen...

Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach
Copyright © 2012

Projekt i wykonanie: Projekt i realizacja: StudioArt.biz