12 lutego 2026 r. w Muzeum Kaszubskim im. Franciszka Tredera w Kartuzach odbyło się spotkanie z Szymonem Czerskim, archeologiem, który przedstawił wyniki oraz stan badań dotyczących stanowiska archeologicznego Zamkowa Góra (Kosy, stan. 1). Wydarzenie zgromadziło miłośników historii Kartuz, pasjonatów archeologii oraz mieszkańców zainteresowanych przeszłością okolic Kartuz. Spotkanie uświetnili swoją obecnością Dariusz Las, kierownik Wydziału Promocji i Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi Urzędu Miejskiego w Kartuzach, Piotr Kamiński, Nadleśniczy Nadleśnictwa Kartuzy, Justyna Juńska-Nacel, dyrektor I Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi w Kartuzach, a także Joanna Kaizer-Prondzyńska, dyrektor Niepublicznego Przedszkola Aniołek w Kiełpinie.
Prelegent rozpoczął od omówienia lokalizacji stanowiska i jego kontekstu osadniczego. Zwrócił uwagę, że teren ten cieszył się zainteresowaniem ludności już w pradziejach, natomiast w okresie wczesnego średniowiecza stał się miejscem o szczególnym znaczeniu. Grodzisko było nie tylko punktem o charakterze obronnym, lecz także manifestacją siły i zdolności organizacyjnych lokalnej społeczności, która je wzniosła.
Szczególną uwagę poświęcono kwestii chronologii stanowiska. Według obecnych ustaleń jego funkcjonowanie obejmuje okres od VII do XII wieku, przy czym największe prawdopodobieństwo użytkowania przypada na VII–IX stulecie. Jednocześnie podkreślono, że datowanie to ma charakter ogólny i powinno być traktowane ostrożnie. W literaturze pojawiają się bowiem głosy – m.in. Elżbiety Choińskiej-Bochdan – wskazujące, że w XIII wieku Zamkowa Góra nie jest już poświadczona w źródłach, co może sugerować wcześniejsze zaprzestanie jej użytkowania.
W dalszej części wystąpienia poruszono problem interpretacji samej struktury grodziska. Bywa ono określane jako grodzisko dwuczłonowe bez gródka, jednak – jak zaznaczył prelegent – brak potwierdzenia istnienia gródka wynika przede wszystkim z niedostatecznego zakresu badań. W miejscu, gdzie mógłby się on znajdować, nie prowadzono dotąd wykopalisk, dlatego obecny stan wiedzy nie pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć tej kwestii.
Podkreślono również ogromny potencjał badawczy Zamkowej Góry. Już w Karcie Ewidencji Stanowiska Archeologicznego z 1997 roku M. Fudziński przyznał jej najwyższą ocenę w kategorii wartości poznawczej. Mimo to stanowisko wciąż pozostaje słabo rozpoznane archeologicznie i wymaga przeprowadzenia badań wykopaliskowych, zwłaszcza o charakterze sondażowym.
W kontekście muzealnym omówiono możliwości popularyzacji wiedzy o grodzisku. O ile stosunkowo łatwo można pokusić się o graficzną rekonstrukcję zarysu i formy wałów, o tyle próba przedstawienia zabudowy wnętrza grodu byłaby obecnie zbyt spekulatywna. Najbardziej problematyczna pozostaje kwestia ewentualnego istnienia gródka – brak danych uniemożliwia jego potwierdzenie bądź wykluczenie, co czyni każdą wizualizację w tym zakresie ryzykowną.
Spotkanie pokazało, że Zamkowa Góra to jedno z najbardziej intrygujących stanowisk archeologicznych w regionie Kartuz. Już dziś może stanowić atrakcyjny cel wycieczek i ważny element narracji wystawy stałej muzeum, jednak jej pełny potencjał poznawczy zostanie wykorzystany dopiero po przeprowadzeniu dalszych badań. Prelekcja była nie tylko prezentacją wyników dotychczasowych ustaleń, ale także zaproszeniem do dalszego odkrywania przeszłości Kaszub.
